NETFLIX ORİJİNAL BELGESELİ
Muayene ederken
ebeveynlere "Onun durumu yüzünden asıl acı çeken sizlersiniz." diyorum.
O acı çekmiyor.
Çocuğunuz burada Pamuk Prenses gibi yatıyor
çünkü etrafındaki her şey o kadar berbat ki
bu bir tür koruma şekli.
Sadece durumun iyileşmesini bekliyor.
İşte o zaman uyanma ve yine normal, canlı biri olma şansı olur.
HAYATIN TUTSAKLARI
DARIA (DASHA) 7 YAŞINDA - 5 AYDIR TEPKİSİZ
Bu nasıl oldu bilmiyoruz.
Sporcuydu, koşmaya gitmişti.
Okulda da oldukça aktifti.
Bu nasıl oldu bilmiyoruz.
DOKTOR ANNE-LIIS VON KNORRING, ÇOCUK PSİKİYATRI
Onu karnına koyun lütfen.
Bir bakalım.
Tamamen koyun.
Evet.
Hayır, bu kez karnına buz koyduğumuzda
tansiyonu değişmedi.
Onu son muayene ettiğimde değişmişti.
Yani biraz daha... bilinci kapalı hâlde.
Uzunca bir süre yattıktan sonra genelde böyle olur.
SON 15 YILDA
İSVEÇ'TEKİ TRAVMA GEÇİRMİŞ YÜZLERCE MÜLTECİ ÇOCUĞU
TESLİMİYET SENDROMUNDAN MUZDARİP DURUMDA.
DÜNYADAN UZAKLAŞIP KOMA BENZERİ BİR DURUMA GİRİYORLAR
VE BU BAZEN YILLAR SÜRÜYOR.
İlk şeyle başlıyor... Konuşmuyorlar.
Öylece yatıyorlar sadece.
Sonra da gitgide daha az yemeye başlıyorlar.
Sonra da yemeyi hepten kesiyorlar. Hepten içmeyi kesiyorlar.
Ebeveynlerin çoğu bu konuda hiçbir şey bilmiyor.
Çocuklarının ölebileceğini düşünüyorlar.
Ortaklarımla birlikte bir iş sahibiydim. İnternet hizmeti sunuyorduk.
Devlet güvenlik teşkilatlarından görevliler geldi
ve interneti kapatmamı istediler.
Böylece bölgedeki insanlar
bilgiye erişemeyecek ve bu sayede
hiç kimse başkentte olanları bilmeyecekti.
Evet.
Ertesi yıl tehditlerle gelmeye başladılar.
Daha önce onları dinlemediğimizi
ve interneti kapatmadığımızı
bize hatırlattılar.
Neredeyse yarım yıl boyunca tehdit aldık.
Belgeleriyle birlikte onu götürdüler.
Hastanede olduğunu öğrenince onu görmeye gittim.
Gözetim altındaydı ama hastaneye girmek zor değildi.
Onu görmek için korumalara para verdim.
Fena dayak yemişti.
Aynı zamanda işkence görmüştü.
Sonra kaçmasını sağlayacak paralı bir anlaşma ayarladık.
Başta bir süre saklandı.
Evet.
Sonra da İsveç'e kaçtı.
Bu arada gölge gibi takip edildim ve izlendim.
Bir gün çocukları okula götürdükten sonra
eve döndüm ve kapıda beni bekliyorlardı.
Ortağının karısına ve bana
işkence ettiler, bizi dövdüler.
Bizi ormana götürdüler
ve sonra içlerinden biri
bana tecavüz etti.
20 gün içinde kocalarımız gelmezse
çocuklarımızı, kocalarımızı, bizi, hepimizi öldüreceklerini söylediler.
İsveç'e kaçtık.
"Cesar 'Hayaleti aramalıyız.' dedi.
'Birini görüyor musun?' diye sordu Cesar.
Asta burnunu cama doğru dayadı.
'Hayalet falan yok.' dedi.
Asta, Cesar'a yardım etmeye gitti.
Onu bacağından çekiştirdiler ama yer onu tutuyordu."
"Doğum günün kutlu olsun, Mo... Mona.
Daria yedi yaşında."
"Daria, yedinci yaş günün kutlu olsun.
Alessan..."
-Alessandro. -"...dro."
HENRY ASCHER ÇOCUK DOKTORU
Bazı çocuklar iltica sürecinin sürdüğünün
ve geleceğin belirsiz olduğunun farkında.
Bir travmadan sonra
uzun bir belirsizlik döneminin
çok zararlı olduğunu biliyoruz.
Travma sonrası rehabilitasyonun asıl dayanağı güvenlik.
-İsveç'te mülteci statüsüne başvurduk. -Evet, mülteci statüsü.
Bir buçuk yıl bekledik.
Sonra bize bir karar verildiği bildirildi
ve hepimiz oraya gittik.
Kaçmamızın gerekçelerini belirterek
kararı açıklamaya başladılar.
Tüm hikâyeyi anlattılar.
Çocuklar her şeyi bilmiyordu.
-Onlara söylememiştik. -Söylememiştik.
Haberleri olmasın diye bunu onlardan gizliyorduk.
Çocuklar...
Küçük çocuğumuz hemen ağlamaya başladı.
O yaşta
İsveççe konuşulanları anlayabiliyorlardı.
Bize tercüme edilmeden önce anladılar.
AİLENİN SIĞINMA BAŞVURUSU REDDEDİLDİ.
Sonra da Dasha'nın sorunları başladı.
Öğretmeni arayıp okula çağırdı.
Kızımın ağladığını, şöyle dediğini söyledi
"Beni geri gönderecekler, öldürüleceğim."
Okuldaki tüm çocuklar ağlıyordu.
Öğretmen ne olduğunu bilmiyordu.
Kısa süre sonra yemek yemeyi reddetti ve sonra da tepki vermeyi tamamen kesti.
DARIA'NIN AİLESİ SIĞINMA TALEBİNİN REDDEDİLMESİNİ TEMYİZE TAŞIDI
VE YİNE KARAR VERİLMESİNİ BEKLİYORLAR.
Teslimiyet sendromlu çocuklar
2003, 2004, 2005 yıllarında
ortaya çıkmaya başladı.
Çok şaşırdık
çünkü bu, daha önce yaşadığımız
hiçbir şeye benzemiyordu.
O ara söylentiler vardı...
GELLERT TAMAS GAZETECİ
"Çocuklar numara yapıyor. Hasta numarası yapıyorlar
veya ebeveynleri onları zehirliyor."
Bu söylentiler siyasetçiler tarafından da dile getirildi.
Ama ortaya çıktı ki bugün yalan haber olarak adlandırabileceğimiz bu söylentiler
aşırı sağcı eylemcilerin propagandasıymış.
Her test aynı sonucu veriyor.
Hiçbir şekilde dışarıdan bir müdahale yok.
Çok ciddi bir şekilde
gerçekten hasta olan çocuklardan
bahsediyoruz.
KAREN, 12 YAŞINDA - 6 AYDIR TEPKİSİZ
Çok iyi bir öğrenciydi.
Matematikte çok başarılıydı.
İsveç'teki öğretmenleri bile matematikte çok iyi olduğunu söyledi.
Okulunu çok seviyordu.
KAREN'IN AİLESİNİN 13 AYLIK GEÇİCİ OTURUM İZNİ VAR.
BU SÜRE DOLUNCA TEKRAR SIĞINMA BAŞVURUSU YAPMALARI GEREKECEK.
Bir restoranda çalışıyordum ve o gün bir sürü müşterimiz vardı.
Birkaçı kendi arasında konuşuyordu.
Bazı kişilerini öldürdüklerini söylemelerine
kulak misafiri oldum.
Sonra cinayetlerin işlendiğini
ve cinayet emrini bu kişilerin verdiğini anladık.
Eve dönerken
oğlum Karen'ı almam gerekiyordu.
Arkadaşımla beraberdim.
Arabasıyla bizi eve götürüyordu.
Yolda bizi durdurdular.
Arabanın önünü keserek bizi durdurdular.
Arkadaşım arabadan inince onu vurdular.
Arabadan indim ve oğlumu çıkarmayı başardım.
Sonra da kaçtık.
İsveç'e geldiğimizda
oğlum çok yüksek stres altındaydı.
Çok üzülmüş ve korkmuştu.
Sürekli dışarı bakıyor ve bir şeyler görüyordu.
Çocuklar çok şey görmüş.
NADJA HATEM - GÖÇ AVUKATI
İsveç'e geliyorlar,
okula gidiyor, arkadaş ediniyor, harika İsveççe konuşuyorlar
ve sonra bir anda onlara "Geri dönmeniz gerek." deniyor.
Çocuklar bunu kaldıramıyor.
Yuttuğunu görmelisin.
PROFESÖR DOKTOR ELIZABETH HULTCRANTZ
O yutana dek gözlemle.
Onu çok sıkı tutma.
Sadece tek parmakla, kibarca.
Daha yutmadı.
Şimdi yuttu.
Bir sonraki lokmayı alabilirsin. Devam edelim.
Dondurma çok sağlıklı olmayabilir
ama onun yiyebileceği bir şey.
Tekrar deneyelim.
Ağzını aç, dondurmayı ver.
İşte oldu. Ağzını kapa.
Dişlerinin arkasına gitmedi.
Bence olmadı... İşte oldu.
Hayır, çok fazla yatırma.
Bakalım ne yapacak.
Bekleyip göreceğiz.
İşte oldu. Şimdi yuttu.
Böyle yapmalısın.
Yapman gereken bu.
Selam! Neredeyse bana bakıyor.
Annenle konuş.
Merhaba.
Güzel.
Çok fazla değil. Çok uzun süre tutma.
Her şey düzelecek.
Bu çok zor.
Evet, zor ama işe yaradığını görüyorsun.
İşe yaradığı belli oluyor.
Dene hadi.
Merhaba.
Selam. Bunu her gün söyle.
Elimi sıkmaya çalış, Karen.
Onunla konuş.
Elimi sıkmaya çalış.
Karen, güzel yavrum.
Canım benim.
Yakışıklı oğlum.
Bu durumdaki göçmenler dünyanın çeşitli bölgelerinden geliyor.
KARL SALLIN ÇOCUK DOKTORU
Balkanlar'dan, eski Sovyet cumhuriyetlerinden,
veya Rusya'nın güney sınırından geliyorlar ve açıklaması oldukça zor olan
belli etnik azınlıklara aitler.
Bu çocuklar ve aileleri neredeyse bilhassa travmaya maruz bırakılmış.
Psikolojik veya fiziksel olarak veya iki şekilde de.
Ayrıca sınır dışı edilme travmasıyla karşı karşıyalar.
LEYLA, 10 YAŞINDA - 7 AYDIR TEPKİSİZ
Bu aile Yezidi.
Yezidi'ler yaşadıkları çoğu ülkede
ikinci sınıf vatandaş durumunda.
Otuz haneli ufak bir köyden geldiler.
Bu köyde herkesin kullandığı
tek bir kuyu varmış.
Her gün anneleri su getirmeye gidermiş.
Bir gün anneleri su getirmeye gidince
dört adam gelmiş
ve dördü de anneye tecavüz etmiş.
Annenin öz babası gelip
kızını öldürmek zorunda olduğunu haykırmış
zira onun şerefini lekelemiş.
Çocuklarımız güzel bir hayat görmedi.
Okula gidiyorlar ama bu ülkede nasıl hayatta kalacağımızı bilmiyoruz.
Sadece korku var. Bedenlerimizde korku var.
Bunu deneyelim.
Bir bakalım. Tansiyonu normal.
Nabzı şu an biraz hızlı.
Bu onun için normal mi bilmiyorum.
Soğutmak için karnına bunu koyacağım.
Sonra da tansiyonun ve nabzının tepkisine bakacağız.
109'a 68, nabız da 96.
Bunu not almam gerek.
Kontrol edelim.
Tekrar ölçelim.
Bunu karnına koyarsam
tansiyonun fırlar.
-Kalbi hızlı mı atıyor? -Anlamadım?
Hızlı mı atıyor?
Evet, hızlı atıyor.
Ama bu sıra dışı bir durum değil.
Kötü, değil mi?
Hayır, iyi
çünkü yaptığımız şeye biraz tepki verdiği anlamına geliyor.
Nabzı her zaman yüksek değil.
Sanırım burada olduğum için böyle.
Bu bir sorun mu?
Hayır. Sorun değil, merak etmeyin.
Durum değişmedi.
Yani buna aslında hiç tepki vermiyormuş.
Bundan etkilenmedi.
İşte oldu.
Kardeşim iyileşsin istiyorum.
Oyuncak tanrılarım var.
Her zaman uyandığımda oyuncak tanrılarla konuşuyorum.
Uyanıyorum ve şöyle diyorum,
"Lütfen kardeşimi iyileştirin.
Eskisi gibi birlikte okula gidelim."
Çocuklarım burada yaşamaya alıştı. İsveç onlar için harika bir ülke.
Çocuklarımın burada hayatta kalmasını istiyorum.
LEYLA'NIN AİLESİ SINIR DIŞI EDİLME KARARINI TEMYİZE TAŞIDI
VE KARARIN ÇIKMASINI BEKLİYORLAR.
MIKAEL BILLING - PSİKOLOG
Bu tür tepki gösteren çocukların diğer ülkelere kıyasla
İsveç'te neden daha fazla olduğuna dair iyi bir açıklamamız yok.
Başka ülkelerde benzer vakalar olduğunu biliyoruz ama çok fazla değil.
Şimdilik neden böyle olduğuna dair iyi bir açıklamamız yok.
İsveç'e özgü kültürel etmenler
bu durumun gelişmesinde önemli olabilir.
Bu etmenlerden biri, sığınma sürecindeyken
ailelerinin maruz kaldığı güvensizlik olabilir.
Bu durumla ilgili yeterince araştırılmamış
birçok alan söz konusu.
DARIA (DASHA) - 8 AYDIR TEPKİSİZ
Geçen hafta bizi aradılar,
kendilerini tanıttılar
ve davamızda karar verildiğini söylediler.
İsveç'te oturma hakkı
kazandığımızı söylediler.
Birkaç gün sonra
postayla bir mektup aldık.
-Postayla. -Postayla.
-Gerçekten bunu teyit ediyordu. -Bu hakkı kazandığımızı teyit ediyordu.
İyileşme çoğunlukla
aile kendini güvende hissettikten
sonra gerçekleşiyor.
Hemen olmuyor.
Genelde aylarca sürdükten sonra
durumun iyileştiğini görüyorsunuz.
Kararı Dasha'ya okuduk,
her şeyin yolunda gideceğini anlattık.
Her şeyin yolunda gideceğini
ve artık kimsenin bizi kovmayacağını anlattık.
Bu çocukların iyileşmesi tekrar umut sahibi olunmasına bağlı.
Görünüşe bakılırsa bu umudu veren kişiler ebeveynler olarak karşımıza çıkıyor.
Bir tür iletişim olmalı.
Bir ton, dokunuş,
odadaki ortam,
çocukların ebeveynlerinin daha umutlu olduğunu hissedebildiği bir ortam.
Saçın amma uzamış.
Rapunzel'in saçı gibi güzel.
Beline kadar uzanıyor.
KAREN - 14 AYDIR TEPKİSİZ
KAREN ARTIK EZİLMİŞ YİYECEKLERİ VE SIVILARI YUTABİLİYOR.
Artık tam zamanlı çalışıyorum.
Buna çok seviniyorum
ve çalışmaya devam etmek istiyorum.
KAREN'IN AİLESİNİN GEÇİCİ OTURMA İZNİ YAKINDA SONA ERECEK
VE TEKRARDAN SIĞINMA BAŞVURUSUNDA BULUNMALARI GEREKECEK.
LEYLA - 11 AYDIR TEPKİSİZ
Genç Yezidi kızın durumu aynı.
Ama artık ablası da teslimiyet sendromu belirtileri gösteriyor.
Annenin yaş gününde aileyi ziyaret ettim.
Bir yıl önceki son yaş gününde iki kızının onu öptüğünü
ve ona çiçek verdiğini söyledi.
Ama şimdi ikisi de bunu yapamıyor.
LEYLA'NIN AİLESİ HÂLÂ SINIR DIŞI EDİLMEYLE KARŞI KARŞIYA.
DARIA (DASHA) - 6 AY SONRA
Daria iyileşmeye devam ediyor.
Okuluna döndü.
Başına neler geldiğini hatırlamıyor.
"Anne, ben uyuyor muydum?" diye sorduğunda
"Evet, uyuyan bir prensestin." diyorum.
"Artık uyandığın için her şey güzel olacak."
DARIA BİR YILDAN UZUN BİR SÜRE TESLİMİYET SENDROMU YAŞADI.
İsveç'in yıllardır epey sayıda sığınmacıyı
kabul ettiğini söylememiz önemli.
Kapılarını açan bir toplumun üyeleriyiz.
İSVEÇ'TE GÖÇMEN KARŞITI DÜŞÜNCE GİTGİDE BÜYÜYOR
VE SIĞINMACI POLİTİKALARI DAHA DA KATILAŞTI.
SON ÜÇ YILDA 200'DEN FAZLA YENİ TESLİMİYET SENDROMU VAKASI
ORTAYA ÇIKTI.
AVUSTRALYA'DAKİ SIĞINMACI GÖZALTI MERKEZLERİNDEKİ ÇOCUKLAR ARASINDA DA
AYNI UZAKLAŞIM BELİRTİLERİNİN GÖRÜLDÜĞÜ BİLDİRİLDİ.
BU FİLM İÇİN ONLARIN HİKÂYELERİNİ PAYLAŞAN AİLELERE İÇTEN TEŞEKKÜRLER.
Alt yazı çevirmeni: Mustafa Üneşi